από τον Δρ Ανδρέα Γ. Κουτούπη ΜΙΙΑ, PIIA, CIA, CICA, CCSA,
Ανεξάρτητο Σύμβουλο Εσωτερικού Ελέγχου &
Adjunct Lecturer
Πανεπιστήμιο Στερεάς Ελλάδας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου και Πάντειο Πανεπιστήμιο
Μέλος Δ.Σ. Ελληνικού Ινστιτούτου Εσωτερικών Ελεγκτών
Τα τελευταία χρόνια η χώρα μας δοκιμάζεται από την οικονομική κρίση, σοβαρό αίτιο της οποίας αποτελούν τα αυξημένα κρούσματα απάτης και διαφθοράς. Ένα από τα επαγγέλματα που κατεξοχήν συμβάλλουν στην ενίσχυση των επιχειρήσεων και οργανισμών ενάντια σε τέτοια φαινόμενα είναι αυτό του Εσωτερικού Ελεγκτή (Internal Auditor). Στην Ελλάδα οργανισμοί τόσο στον ιδιωτικό, όσο και στον δημόσιο τομέα, είτε υποχρεούμενοι από το κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας των επιχειρήσεων (π.χ. εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών επιχειρήσεις), είτε αντιλαμβανόμενοι τα οφέλη που απορρέουν από την σύσταση, στελέχωση και δραστηριοποίηση τμημάτων Εσωτερικού Ελέγχου (π.χ. τράπεζες και πολυεθνικές επιχειρήσεις), είτε επειδή παρέχουν υπηρεσίες εσωτερικού ελέγχου (π.χ. ελεγκτικές εταιρείες) πολύ συχνά αναζητούν εξειδικευμένα στελέχη στον Εσωτερικό Έλεγχο.
Η Ελληνική αγορά χαρακτηρίζεται ακόμη και σήμερα από έλλειψη κατάλληλα εξειδικευμένων στελεχών στον Εσωτερικό Έλεγχο, με αποτέλεσμα οι αμοιβές των υφιστάμενων στελεχών εσωτερικού ελέγχου να θεωρούνται υψηλές για τα ελληνικά δεδομένα ακόμα και σε αυτή την περίοδο οικονομικής κρίσης. Η αδυναμία εξεύρεσης ικανών στελεχών με λογικό κόστος έχει οδηγήσει αρκετές από τις εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών εταιρείες να ‘χρίσουν’ Εσωτερικούς Ελεγκτές υφιστάμενα στελέχη της οικονομικής ή άλλων διευθύνσεων, χωρίς αυτά να διαθέτουν πάντοτε τα κατάλληλα προσόντα. Σύμφωνα με τα Διεθνή Επαγγελματικά Πρότυπα Εσωτερικού Ελέγχου του Διεθνούς Ινστιτούτου Εσωτερικών Ελεγκτών, ‘Ο Εσωτερικός Έλεγχος είναι μία ανεξάρτητη, αντικειμενική και συμβουλευτική δραστηριότητα η οποία σχεδιάζεται με σκοπό να προσθέτει αξία και να βελτιώνει τις λειτουργίες κάθε οργανισμού. Επίσης, θα πρέπει να συμβάλλει στην επίτευξη των στόχων κάθε οργανισμού μέσω μίας συστηματικής και οργανωμένης προσέγγισης, η οποία θα αξιολογεί και θα βελτιώνει την αποτελεσματικότητα των διαδικασιών διαχειρίσεως κινδύνων, ελέγχου και διακυβέρνησης.’ Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι ανάλογα με την φύση και τις δραστηριότητες του οργανισμού που καλείται να υπηρετήσει ο υποψήφιος εσωτερικός ελεγκτής θα πρέπει να διαθέτει και τα κατάλληλα προσόντα, δεξιότητες και εμπειρίες.
Η θέση του Εσωτερικού Ελεγκτή είναι πολύ σημαντική σε κάθε οργανισμό, καθώς είναι εκείνος που επισκοπεί, αξιολογεί και συμβουλεύει ως προς το υφιστάμενο σύστημα εσωτερικού ελέγχου, δηλαδή τις πολιτικές, τις διαδικασίες και τα σημεία ελέγχου που έχουν εγκαθιδρύσει οι διοικήσεις των οργανισμών προκειμένου να επιτυγχάνουν τους στόχους τους με οικονομικότητα, αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα και να αντιμετωπίζουν επαρκώς και αποτελεσματικά τους κινδύνους που τις χαρακτηρίζουν. Κάθε οργανισμός έχει το δικό του σύστημα εσωτερικού ελέγχου. Έτσι, για παράδειγμα διαφορετικές πολιτικές και διαδικασίες ακολουθούν οι τράπεζες από ότι οι βιομηχανικές επιχειρήσεις.
Τα στελέχη μιας σύγχρονης Δραστηριότητας Εσωτερικού Ελέγχου, μπορεί και επιβάλλεται να έχουν διαφορετικό ακαδημαϊκό και επαγγελματικό υπόβαθρο, λόγω των διαφορετικών δραστηριοτήτων και διαδικασιών που ελέγχουν στα πλαίσια των αρμοδιοτήτων τους. Έτσι, μία υπηρεσία Εσωτερικού Ελέγχου μπορεί να απαρτίζεται από Οικονομολόγους, Λογιστές, Μηχανικούς, Τεχνικούς Πληροφοριακών Συστημάτων, κ.λ.π. Επειδή όμως δεν έχουν όλες οι εταιρείες την δυνατότητα επαρκούς στελέχωσης τμημάτων εσωτερικού ελέγχου, κυρίως λόγω περιορισμένου budget, αρκετές φορές αναγκάζονται να τα στελεχώσουν με 1-2 άτομα μόνο, και όπου απαιτείται λαμβάνουν βοήθεια από εμπειρογνώμονες. Έχει άλλωστε αποδειχθεί και στην πράξη ότι οι συνεργασίες τμημάτων εσωτερικού ελέγχου με εξωτερικούς συμβούλους που παρέχουν υπηρεσίες εσωτερικού ελέγχου (co-sourcing) επιφέρει θετικά αποτελέσματα και για τα δύο μέρη, αλλά κυρίως για τον οργανισμό που υπηρετούν.
Επί του παρόντος, οι δυνατότητες εξειδικευμένης εκπαίδευσης στον Εσωτερικό Έλεγχο είναι περιορισμένες στην χώρα μας. Το μάθημα του Εσωτερικού Ελέγχου διδάσκεται στα Ελληνικά Οικονομικά Πανεπιστήμια είτε σαν μάθημα επιλογής, είτε στα πλαίσια μαθημάτων ελεγκτικής. Ιδιαίτερη προσπάθεια για την προώθηση του Εσωτερικού Ελέγχου καταβάλλουν το Πάντειο Πανεπιστήμιο (με το Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης στην Φορολογία και Ελεγκτική, αλλά και με σχετικά μαθήματα στο προπτυχιακό πρόγραμμα της Δημόσιας Διοίκησης), το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Πανεπιστήμιο Πειραιά όπου έχουν συμπεριλάβει το μάθημα του Εσωτερικού Ελέγχου είτε σαν υποχρεωτικό μάθημα, είτε σαν μάθημα επιλογής στα προγράμματα ορισμένων τμημάτων τους.
Τέλος, όσον αφορά τις διαθέσιμες Επαγγελματικές Πιστοποιήσεις Εσωτερικού Ελέγχου, θα πρέπει να τονίσουμε ότι ενώ μπορεί να μην αναγνωρίζονται επί του παρόντος ως επιπρόσθετα προσόντα στους οργανισμούς του Δημοσίου (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων), εντούτοις έχουνε πολύ μεγάλη αξία στον ιδιωτικό τομέα. Η πιο γνωστή επαγγελματική πιστοποίηση είναι αυτή του Certified Internal Auditor (CIA), η οποία απαιτεί επιτυχή συμμετοχή σε εξετάσεις 4 μαθημάτων με ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών και 2 χρόνια εμπειρία στον Εσωτερικό Έλεγχο ή άλλο συναφές επάγγελμα. Εξετάσεις διοργανώνονται συνεχώς από το Διεθνές Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών (www.theiia.org) και μπορούν να λάβουν μέρος σε αυτές μέλη του Ελληνικού Ινστιτούτου Εσωτερικών Ελεγκτών (www.hiia.gr). Επίσης, προσφέρονται άλλες 2 επαγγελματικές πιστοποιήσεις από το Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών της Μεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας, το ΜΙΙΑ και το PIIA. Για τις ανωτέρω πιστοποιήσεις, εξετάσεις διενεργούνται 2 φορές το χρόνο (Ιούνιο και Νοέμβριο) από το Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών Μεγάλης Βρετανίας και Ιρλανδίας σε διάφορα εξεταστικά κέντρα στην Μεγάλη Βρετανία και Ιρλανδία. Επιπρόσθετα, το Διεθνές Ινστιτούτο Εσωτερικών Ελεγκτών παρέχει εξειδικευμένες επαγγελματικές πιστοποιήσεις στον Εσωτερικό Έλεγχο όπως το CCSA, CFSA και CGAP (για περισσότερα βλέπε www.theiia.org/certifications).
Προκειμένου ο Εσωτερικός Έλεγχος να ασκείται αποτελεσματικά θα πρέπει να στελεχώνεται από άτομα που θα κατέχουν τα απαραίτητα προσόντα και δεξιότητες οι οποίες δεν εξαντλούνται με την απόκτηση μιας από τις ανωτέρω πιστοποιήσεις. Ένας αποτελεσματικός εσωτερικός ελεγκτής θα πρέπει να είναι επικοινωνιακός, να μπορεί να αποτυπώνει τα γεγονότα αποτελεσματικά στις σχετικές εκθέσεις ελέγχου και να έχει την αίσθηση των κινδύνων που χαρακτηρίζουν την επιχείρηση και τους πιθανούς τρόπους αντιμετώπισης τους. Τα ανωτέρω περιγραφόμενα ακαδημαϊκά προγράμματα και επαγγελματικές πιστοποιήσεις, σε συνδυασμό με την τακτική παρακολούθηση σεμιναρίων εσωτερικού ελέγχου και διαχείρισης επιχειρηματικών κινδύνων μπορεί να βοηθήσουν στην ανάπτυξη επαρκών στελεχών εσωτερικού ελέγχου. Τη δεδομένη χρονική στιγμή και με την μεγάλη ανεργία που υπάρχει, η ενασχόληση με τον Εσωτερικό Έλεγχο μπορεί να δώσει λύση στους νέους πτυχιούχους δεδομένου ότι χώρος για στελέχη με επάρκεια γνώσεων και δεξιοτήτων στον Εσωτερικό Έλεγχο πάντα υπάρχει.
Σάββατο 6 Μαρτίου 2010
Σάββατο 6 Φεβρουαρίου 2010
Όγδοο Ευρωπαϊκό Ακαδημαϊκό Συνέδριο για τον Εσωτερικό Έλεγχο και την Εταιρική Διακυβέρνηση
Οι μεγάλες εταιρικές αποτυχίες την τελευταία δεκαετία, καθώς επίσης και η ολοένα αυξημένη ανάγκη για Διαφάνεια στις πρακτικές των εισηγμένων και μη σε Ευρωπαϊκά Χρηματιστήρια επιχειρήσεων έχει προβληματίσει αρκετούς ακαδημαϊκούς στην Ευρώπη οι οποίοι ασχολούνται με τα θέματα Εταιρικής Διακυβέρνησης και Εσωτερικού Ελέγχου. Ανάμεσα σε αυτούς και ο υπογράφων ο οποίος έπειτα από την συμμετοχή του σε έξι από τις επτά προηγούμενες διοργανώσεις σε διάφορες χώρες στην Ευρώπη (Τσεχία, Μεγάλη Βρετανία, Ιταλία και Ολλανδία) την προηγούμενη χρονιά αποφάσισε να αιτηθεί και να διεκδικήσει για λογαριασμό Ελληνικών Πανεπιστημίων την διοργάνωση του Όγδοου Ακαδημαϊκού Συνεδρίου για τον Εσωτερικό Έλεγχο και την Εταιρική Διακυβέρνηση στην Ελλάδα. Η επιτροπή αξιολόγησης υποψηφιοτήτων δέχτηκε με μεγάλη χαρά την πρόταση του υπογράφοντος απογοητεύοντας τους εκπροσώπους της Τουρκίας και της Νοτίου Αφρικής που είχαν επίσης εκδηλώσει το ενδιαφέρον τους για να αναλάβουν την σχετική διοργάνωση.
Το πανεπιστήμιο που τελικά ανέλαβε να φιλοξενήσει την διοργάνωση ήταν το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Η διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί στην Χίο στις 21-23 Απριλίου 2010. Όσοι έχετε ενδιαφέρον για την συγκεκριμένη θεματολογία μπορείτε να εκμεταλευτείτε τις πολύ χαμηλές τιμές του συνεδρίου και να έρθετε να παρακολουθήσετε τις διαλέξεις τόσο των Υποψηφίων Διδακτόρων την πρώτη ημέρα, όσο και των πολύ γνωστών Ευρωπαίων και Ελλήνων Ακαδημαϊκών στα θέματα του Εσωτερικού Ελέγχου και της Εταιρικής Διακυβέρνησης την δεύτερη και τρίτη ημέρα του συνεδρίου.
Κατωτέρω σας παραθέτω περισσότερες πληροφορίες για το Συνέδριο (http://iacg2010.ba.aegean.gr):
What
The aim of the conference is to promote the emerging issues in the area of the internal audit and corporate governance. Conference activities will be based on academic presentation of double blind refereed research papers followed by panel discussions.
Who
Apart from educators and researchers, the Conference welcomes the participation of related practitioners, and a doctoral Colloquium will be held for Ph.D. students. A number of academic keynote speakers will also be present.
When and Where
The Conference will take place in the Greek island of Chios, from April 21st to 23rd, 2010.
General Information: Aims and Objectives
Due to a number of historical business events and changes that occurred over the last two decades, corporate governance and internal auditing have emerged as key areas of business focus. Internal auditing, in particular, is increasingly becoming a contested field, with new theories and methodologies constantly appearing and challenging current practices. The role of the academic community in these developments is catalytic, as a number of researchers are already making inroads in these business fields.
The 8th European Academic Conference on Internal Audit and Corporate Governance (to be hosted by the University of the Aegean, Greece) aims to provide the opportunity to discuss and update current issues on these subjects. The presentation of double blind refereed research papers will generate constructive exchange of approaches and international viewpoints, leading to a critical contribution to the knowledge and originality of the field of Internal Auditing. Apart from educators and researchers, the Conference welcomes the participation of related practitioners, who wish to present their papers prepared according to academic standards. A number of academic keynote speakers will be invited so as to provide leadership and cohesion pertaining to the research contributions of stakeholders in the Internal Audit and Corporate Governance fields.
Conference Theme
A series of corporate failures in the beginning of the 21st century have underlined the significance of internal auditing and corporate governance in the sustainable development and the fulfillment of corporate objectives. The aim of the conference is to promote the emerging issues in the area of the internal audit and corporate governance.
All postgraduate students that will participate at the 8th European Academic Conference on "Internal audit and corporate governance" will have the opportunity to attend the Doctoral Colloquium on the 21st of April 2010 and publish their work in progress papers.
Conference tracks
The theme of the conference is broad, and we welcome submissions from the full spectrum of internal auditing and corporate governance. The conference will provide a forum to present debate and discuss current issues impacting these areas.
A doctoral colloquium will run during the day preceding the main Conference, providing outstanding doctoral students with the opportunity of discussing specific issues relating to their dissertation, not only with other doctoral students but also with leading academics. A panel of academics will be available to provide guidance and stimulate the discussions.
Doctoral Colloquium Information
The Doctoral Colloquium is aiming at postgraduate students as well as for their supervisors, undertaking research in the area of internal auditing and corporate governance. The purpose of the Colloquium is to provide a forum for doctoral students to discuss their proposals for thesis research and work in progress with peers, colleagues, and with leading academics in the field of accounting and auditing. PhD students at all stages (beginning as well as nearly completed) are encouraged to participate. The Colloquium will focus on methodological issues, research proposals and interim results of participating doctoral candidates.
For PhD students submitted papers should be classified according to the stage of development. These stages are:
Exploratory papers that address the work that is likely to be carried out in the future. These should be based on a significant literature review, and are likely to come from students who are about to or have recently completed their first year.
Development papers that are based on evidence and are at a stage where they may form a significant part of a thesis.
Full papers that form a substantial part of a thesis that has been submitted or is near to completion.
Scientific Committee
Chair
Dr. Andreas G. Koutoupis
Adjunct Lecturer
University of Central Greece,
University of the Aegean
& Panteion University, Athens - Greece
andreas.koutoupis@ucg.gr, akoutoupis@ba.aegean.gr
Co-Chair
Prof. Eleni Rogdaki
University of the Aegean
Phone: +30 22710 35170
Phd Programme Chair
Prof. Gerrit Sarens
Universite catholique de Louvain
Phone: +32 10 47 84 41
gerrit.sarens@uclouvain.be
Standing members
Prof. Georges M. Selim, Cass Business School, UK
Prof. Rob Melville, Cass Business School, UK
Dr. Giuseppe D'Onza, University of Pisa, Italy
Prof. Marco Allegrini, University of Pisa, Italy
Prof. Gert J. van der Pijl, Erasmus University, The Netherlands
Prof. Leen Paape, Business University Nyenrode, The Netherlands
Prof. Gerrit Sarens, Universite catholique de Louvain, Belgium
Scientific committee
Vassilis Aggelis, University of the Aegean, Greece
Marco Allegrini, University of Pisa, Italy
Michail G. Bekiaris, University of the Aegean, Greece
John Filos, Panteion University, Greece
Andreas Koutoupis, Panteion University, Greece
Rob Melville, Cass Business School, UK
Giuseppe D'Onza, University of Pisa, Italy
Leen Paape, Business University Nyenrode, The Netherlands
Gert J. van der Pijl, Erasmus University, The Netherlands
Gerrit Sarens, Universite catholique de Louvain, Belgium
Georges M. Selim, Cass Business School, UK
Anastasios Tsamis, Panteion University, Greece
Organizing Committee Chair
Dr. Michail G. Bekiaris
University of the Aegean
Department of Business Administration
8, Michalon str., 82100 Chios, Greece
e-mail: iacg2010@aegean.gr
tel. +30 22710 35170
fax: +30 22710 35129
Organizing Committee Members
Evangelia Foteinou
Iason Koufodontis
Konstantinos Koutsikos
Vasiliki Vasileiou
Stella Zounta
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε απευθείας μαζί μου στο andreas.koutoupis@ucg.gr ή στο akoutoupis@ba.aegean.gr.
Το πανεπιστήμιο που τελικά ανέλαβε να φιλοξενήσει την διοργάνωση ήταν το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Η διοργάνωση θα πραγματοποιηθεί στην Χίο στις 21-23 Απριλίου 2010. Όσοι έχετε ενδιαφέρον για την συγκεκριμένη θεματολογία μπορείτε να εκμεταλευτείτε τις πολύ χαμηλές τιμές του συνεδρίου και να έρθετε να παρακολουθήσετε τις διαλέξεις τόσο των Υποψηφίων Διδακτόρων την πρώτη ημέρα, όσο και των πολύ γνωστών Ευρωπαίων και Ελλήνων Ακαδημαϊκών στα θέματα του Εσωτερικού Ελέγχου και της Εταιρικής Διακυβέρνησης την δεύτερη και τρίτη ημέρα του συνεδρίου.
Κατωτέρω σας παραθέτω περισσότερες πληροφορίες για το Συνέδριο (http://iacg2010.ba.aegean.gr):
What
The aim of the conference is to promote the emerging issues in the area of the internal audit and corporate governance. Conference activities will be based on academic presentation of double blind refereed research papers followed by panel discussions.
Who
Apart from educators and researchers, the Conference welcomes the participation of related practitioners, and a doctoral Colloquium will be held for Ph.D. students. A number of academic keynote speakers will also be present.
When and Where
The Conference will take place in the Greek island of Chios, from April 21st to 23rd, 2010.
General Information: Aims and Objectives
Due to a number of historical business events and changes that occurred over the last two decades, corporate governance and internal auditing have emerged as key areas of business focus. Internal auditing, in particular, is increasingly becoming a contested field, with new theories and methodologies constantly appearing and challenging current practices. The role of the academic community in these developments is catalytic, as a number of researchers are already making inroads in these business fields.
The 8th European Academic Conference on Internal Audit and Corporate Governance (to be hosted by the University of the Aegean, Greece) aims to provide the opportunity to discuss and update current issues on these subjects. The presentation of double blind refereed research papers will generate constructive exchange of approaches and international viewpoints, leading to a critical contribution to the knowledge and originality of the field of Internal Auditing. Apart from educators and researchers, the Conference welcomes the participation of related practitioners, who wish to present their papers prepared according to academic standards. A number of academic keynote speakers will be invited so as to provide leadership and cohesion pertaining to the research contributions of stakeholders in the Internal Audit and Corporate Governance fields.
Conference Theme
A series of corporate failures in the beginning of the 21st century have underlined the significance of internal auditing and corporate governance in the sustainable development and the fulfillment of corporate objectives. The aim of the conference is to promote the emerging issues in the area of the internal audit and corporate governance.
All postgraduate students that will participate at the 8th European Academic Conference on "Internal audit and corporate governance" will have the opportunity to attend the Doctoral Colloquium on the 21st of April 2010 and publish their work in progress papers.
Conference tracks
The theme of the conference is broad, and we welcome submissions from the full spectrum of internal auditing and corporate governance. The conference will provide a forum to present debate and discuss current issues impacting these areas.
A doctoral colloquium will run during the day preceding the main Conference, providing outstanding doctoral students with the opportunity of discussing specific issues relating to their dissertation, not only with other doctoral students but also with leading academics. A panel of academics will be available to provide guidance and stimulate the discussions.
Doctoral Colloquium Information
The Doctoral Colloquium is aiming at postgraduate students as well as for their supervisors, undertaking research in the area of internal auditing and corporate governance. The purpose of the Colloquium is to provide a forum for doctoral students to discuss their proposals for thesis research and work in progress with peers, colleagues, and with leading academics in the field of accounting and auditing. PhD students at all stages (beginning as well as nearly completed) are encouraged to participate. The Colloquium will focus on methodological issues, research proposals and interim results of participating doctoral candidates.
For PhD students submitted papers should be classified according to the stage of development. These stages are:
Exploratory papers that address the work that is likely to be carried out in the future. These should be based on a significant literature review, and are likely to come from students who are about to or have recently completed their first year.
Development papers that are based on evidence and are at a stage where they may form a significant part of a thesis.
Full papers that form a substantial part of a thesis that has been submitted or is near to completion.
Scientific Committee
Chair
Dr. Andreas G. Koutoupis
Adjunct Lecturer
University of Central Greece,
University of the Aegean
& Panteion University, Athens - Greece
andreas.koutoupis@ucg.gr, akoutoupis@ba.aegean.gr
Co-Chair
Prof. Eleni Rogdaki
University of the Aegean
Phone: +30 22710 35170
Phd Programme Chair
Prof. Gerrit Sarens
Universite catholique de Louvain
Phone: +32 10 47 84 41
gerrit.sarens@uclouvain.be
Standing members
Prof. Georges M. Selim, Cass Business School, UK
Prof. Rob Melville, Cass Business School, UK
Dr. Giuseppe D'Onza, University of Pisa, Italy
Prof. Marco Allegrini, University of Pisa, Italy
Prof. Gert J. van der Pijl, Erasmus University, The Netherlands
Prof. Leen Paape, Business University Nyenrode, The Netherlands
Prof. Gerrit Sarens, Universite catholique de Louvain, Belgium
Scientific committee
Vassilis Aggelis, University of the Aegean, Greece
Marco Allegrini, University of Pisa, Italy
Michail G. Bekiaris, University of the Aegean, Greece
John Filos, Panteion University, Greece
Andreas Koutoupis, Panteion University, Greece
Rob Melville, Cass Business School, UK
Giuseppe D'Onza, University of Pisa, Italy
Leen Paape, Business University Nyenrode, The Netherlands
Gert J. van der Pijl, Erasmus University, The Netherlands
Gerrit Sarens, Universite catholique de Louvain, Belgium
Georges M. Selim, Cass Business School, UK
Anastasios Tsamis, Panteion University, Greece
Organizing Committee Chair
Dr. Michail G. Bekiaris
University of the Aegean
Department of Business Administration
8, Michalon str., 82100 Chios, Greece
e-mail: iacg2010@aegean.gr
tel. +30 22710 35170
fax: +30 22710 35129
Organizing Committee Members
Evangelia Foteinou
Iason Koufodontis
Konstantinos Koutsikos
Vasiliki Vasileiou
Stella Zounta
Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε απευθείας μαζί μου στο andreas.koutoupis@ucg.gr ή στο akoutoupis@ba.aegean.gr.
Σάββατο 30 Ιανουαρίου 2010
Ο ρόλος των Διοικητικών Συμβουλίων στα πλαίσια της σύγχρονης Εταιρικής Διακυβέρνησης
Πολύς λόγος γίνεται και διάφορα γράφονται για τον τρόπο επιλογής των ανθρώπων που στελεχώνουν τα Δ.Σ. τόσο των εισηγμένων στο Χρηματιστήριο Αθηνών επιχειρήσεων, όσο και των Κυβερνητικών οργανισμών - ΔΕΚΟ. Διαβάζοντας καμιά φορά τα βιογραφικά των μελών των Δ.Σ. αναρωτιόμαστε αν μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο στην διακυβέρνηση της εταιρείας ή απλά στελεχώνουν τα Δ.Σ. ως 'γλάστρες' ή 'μαριονέτες' των ανώτατων διευθυντικών στελεχών. Οι άνθρωποι αυτοί οι οποίοι δεν πληρούν τα τυπικά, αλλά κυρίως τα ουσιαστικά προσόντα να είναι μέλη σε Δ.Σ. πιθανώς να νομιμοποιούν με την ψήφο τους μη ηθικές πράξεις. Διαβάζοντας σε διάφορα Blogs την κριτική για τον διορισμό από την σημερινή, αλλά και τις παλιότερες κυβερνήσεις ακόμα και ανθρώπων χωρίς ένα βασικό πτυχίο με μόνο γνώρισμα την κομματική τους ιδιότητα θα ήθελα να υπενθυμίσω σε όσους δεν θυμούνται ή ηθελημένα το ξεχνάνε για το ποιος πρέπει να είναι ο πραγματικός ρόλος των Δ.Σ. στα πλαίσια της σύγχρονης εταιρικής διακυβέρνησης:
Τα Διοικητικά Συμβούλια είναι αυτά που καθορίζουν τη διακυβέρνηση των εταιρειών πάντοτε μέσα στα πλαίσια των νόμων και κανονισμών της εκάστοτε χώρας που δραστηριοποιούνται. Είναι υπεύθυνα για τη διαχείριση των κινδύνων που απορρέουν από τις δραστηριότητες της εταιρείας, ενώ κάθε τους ενέργεια θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από εντιμότητα και διαφάνεια προς τους μετόχους και τους ενδιαφερόμενους ή έχοντες νόμιμα συμφέροντα στην εταιρεία (stakeholders).
Οι κυριότερες αρμοδιότητες των Διοικητικών Συμβουλίων των εταιρειών έχουν ως εξής:
- Καθορισμός της επιχειρησιακής πολιτικής και στρατηγικής της εταιρείας,
- Πρόσληψη και έλεγχος των εκτελεστικών διευθυντικών στελεχών,
- Επισκόπηση της προόδου της εταιρείας σε σχέση με τους τεθέντες στόχους,
- Υπευθυνότητα προς τους μετόχους και ίση αντιμετώπιση τους.
- Εξασφάλιση της ορθής λειτουργίας των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου με σκοπό τη διασφάλιση της αποτελεσματικής διαχείρισης των κινδύνων που απορρέουν από τις δραστηριότητες της εταιρείας,
- Καθιέρωση επιτροπής ελέγχου η οποία θα απαρτίζεται αποκλειστικά από ανεξάρτητα και μη εκτελεστικά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου.
Σχετικά με τη δομή των Διοικητικών Συμβουλίων των εταιρειών, αυτά αποτελούνται από εκτελεστικά και μη εκτελεστικά μέλη. Στην Ελλάδα, ο ισχύον ν.3016/2002 δεν προβλέπει ανώτατο αριθμό εκτελεστικών ή μη εκτελεστικών μελών. Αντιθέτως προβλέπει τον ελάχιστο αριθμό των μη εκτελεστικών μελών στο 1/3 του συνόλου των μελών του Συμβουλίου και κατ’ ελάχιστο 2 ανεξάρτητα μη εκτελεστικά μέλη. Επιπλέον, ο νόμος δεν εξειδικεύει τα καθήκοντα των μελών παρά μόνο την ιδιότητα των μη εκτελεστικών, όπερ σημαίνει ότι είναι υποχρεωμένα να ασχολούνται με την προαγωγή όλων των εταιρικών ζητημάτων, υπονοώντας ότι η ανεξάρτητη κρίση τους θα μεταφέρεται σε όλα τα εταιρικά ζητήματα. Ο ανωτέρω νόμος κατά την γνώμη μου έχει αποτύχει παταγωδώς στην Ελλάδα, καθώς δεν εξασφαλίζει την ουσιαστική συμμόρφωση των εταιρειών με τις βέλτιστες πρακτικές εταιρικής διακυβέρνησης στην συντριπτική πλειοψηφία των εισηγμένων στο Χρηματιστήριο επιχειρήσεων. Το μόνο πράγμα που κατάφερε να πετύχει ήταν να βολευτούν κάποιοι σε θέσεις χωρίς να έχουν την διάθεση ή χωρίς να τους επιτρέπουν να προσφέρουν προκειμένου να αποκομίσουν τις αμοιβές για τις 'υπηρεσίες' τους.
Αναλυτικότερα στα καθήκοντα των εκτελεστικών μελών περιλαμβάνονται ενδεικτικά οι ακόλουθες αρμοδιότητες:
- Διοίκηση και διαχείριση των πόρων της εταιρείας στις επιμέρους δραστηριότητες και λειτουργίες,
- Συντονισμός της υλοποίησης του ετήσιου επιχειρησιακού σχεδίου,
- Λήψη των απαιτούμενων μέτρων και διάθεση των μέσων και πόρων για την υλοποίηση των τεθέντων στόχων,
- Σύνταξη, επεξεργασία, παρακολούθηση του ετήσιου προϋπολογισμού κ.λ.π.
Η αμοιβή των μελών των Δ.Σ. θα πρέπει να συνδέεται με την κερδοφορία και συνολική απόδοση της εταιρείας προκειμένου να δημιουργεί κίνητρα για περαιτέρω βελτίωση τους. Αποτελεί καλή πρακτική, η δημοσιοποίηση και αιτιολόγηση των αμοιβών τους όχι συνολικά, αλλά για κάθε ένα από τα μέλη του Δ.Σ. ξεχωριστά στο ετήσιο δελτίο της εταιρείας, ο δε έλεγχος τους από σχετική επιτροπή του Διοικητικού Συμβουλίου (Επιτροπή Αμοιβών και Παροχών) αποτελεί όνειρο θερινής νυκτός για τις περισσότερες επιχειρήσεις.
Τα 'ανεξάρτητα' και μη εκτελεστικά μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων επιτελούν πολύ σημαντικό ρόλο στη λειτουργία τους, καθώς η μη εξαρτημένη σχέση τους με τις δραστηριότητες και τις λειτουργίες της εταιρείας, προσφέρει μεγαλύτερη ανεξαρτησία και αντικειμενικότητα στη γνώμη τους και στις αποφάσεις τους. Συγκεκριμένα, τα 'ανεξάρτητα' και μη εκτελεστικά μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων συνεισφέρουν στα εξής:
- Διάθεση της τυχόν εξειδικευμένης ή ευρύτερης εμπειρίας τους στις συνεδριάσεις των Διοικητικών Συμβουλίων προκειμένου να χαραχθεί ορθά η στρατηγική της εταιρείας,
- Επισκόπηση της απόδοσης των διευθυντικών στελεχών και παρακολούθηση των πραγματικών σε σχέση με τα προϋπολογισθέντα αποτελέσματα,
- Εξασφάλιση ότι το Διοικητικό Συμβούλιο έχει εγκαθιδρύσει τα κατάλληλα συστήματα που θα προφυλάσσουν τα συμφέροντα της εταιρείας και ότι δεν θα υπάρχουν συγκρούσεις συμφερόντων των εκτελεστικών διευθυντικών στελεχών,
- Εξασφάλιση της παρουσίασης ορθών και κατάλληλων πληροφοριών προς την ολομέλεια του Διοικητικού Συμβουλίου,
- Ανάπτυξη του καταστατικού του Διοικητικού Συμβουλίου,
- Σύνταξη περιγραφών θέσεων εργασίας για τα εκτελεστικά διευθυντικά στελέχη, Διευθύνοντα Σύμβουλο και Πρόεδρο Διοικητικού Συμβουλίου,
- Εντοπισμό των απαιτούμενων προσόντων και χαρακτηριστικών για την κάλυψη διευθυντικής θέσης.
Οι αμοιβές των ανεξάρτητων και μη εκτελεστικών μελών του Διοικητικού Συμβουλίου δε θα πρέπει σε καμία περίπτωση να συνδέονται με την κερδοφορία της επιχείρησης. Το σύνολο των αμοιβών τους θα πρέπει να αναφέρεται χωριστά, αναλυτικά και αιτιολογημένα στο ετήσιο δελτίο της εταιρείας. Οι οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις των ανεξάρτητων και μη εκτελεστικών μελών του Διοικητικού Συμβουλίου με την επιχείρηση θα πρέπει να περιορίζονται αποκλειστικά και μόνο στη διαπραγμάτευση των αμοιβών τους.
Αποτελεί καλή πρακτική τα ανεξάρτητα και μη εκτελεστικά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου να μην εκλέγονται για πολλές θητείες προκειμένου να διαφυλάσσεται η ανεξαρτησία τους. Ο ν.3016/2002 αναφέρει υπό ποιες συνθήκες εξασφαλίζεται η ανεξαρτησία του ανεξάρτητου μη εκτελεστικού μέλους και συγκεκριμένα στις περιπτώσεις όπου το μη εκτελεστικό μέλος:
- Δεν είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου ή εκτελεστικό διευθυντικό στέλεχος συνδεδεμένης εταιρείας,
- Δε διατηρεί σχέση εξαρτημένης εργασίας ή έμμισθης εντολής με την εταιρεία,
- Δεν έχει συγγένεια μέχρι και δεύτερο βαθμό και δεν είναι σύζυγος εκτελεστικού μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου ή διευθυντικού στελέχους της εταιρείας ή συνδεδεμένης,
- Δεν έχει συγγένεια με μέτοχο που συγκεντρώνει την πλειοψηφία στη γενική συνέλευση της εταιρείας ή συνδεδεμένης,
- Δεν είναι σημαντικός προμηθευτής ή πελάτης της εταιρείας.
Όμως ποια είναι η πραγματικότητα? Τα ανεξάρτητα και μη εκτελεστικά μέλη των Δ.Σ. συνήθως είναι γνωστοί, κολλητοί ή φίλοι οι οποίοι ενώ πράγματι πληρούν τα τυπικά προσόντα, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πληρούν το βασικό προσόν της ανεξαρτησίας και αντικειμενικότητας. Στις περισσότερες δε περίπτώσεις συμμετέχουν σε πολλά Δ.Σ. γεγονός που δεν τους επιτρέπει καν να βρίσκουν χρόνο για να ασκούν επαρκώς τα καθήκοντα τους. Τι πρέπει να γίνει? Αυστηρότερος έλεγχος από τις εποπτικές αρχές και υποχρεωτική τήρηση συγκεκριμένων ελάχιστων τυπικών διαδικασιών για την στελέχωση τους.
Στην σύγχρονη Ελληνική επιχείρηση ο οικογενειάρχης - ιδιοκτήτης ή το κράτος - ιδιοκτήτης διαβάζοντας το ανωτέρω κείμενο το λιγότερο που θα κάνει θα είναι να γελάσει όπως έχει δείξει η πρακτική. Δυστυχώς στην χώρα μας όταν κάτι δεν επιβάλλεται ΔΕΝ υιοθετείται. Εδώ υπάρχουν τόσοι νόμοι οι οποίοι δεν εφαρμόζονται και αγνοούνται παντελώς από όλους (βλέπε νομοθεσία απαγόρευσης του καπνίσματος) την επαρκή στελέχωση των Δ.Σ. θα κοιτάξουμε? Εκείνο που πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας είναι ότι όλες οι εταιρείες που απέτυχαν ή πτώχευσαν είχαν Δ.Σ. τα μέλη των οποίων δεν απαλάσσονται από τις ευθύνες τους. Αναμένω τις Επώνυμες ή Ανώνυμες απόψεις σας από την επαγγελματική σας εμπειρία. Γνωρίζω ότι οι συνάδελφοι Εσωτερικοί Ελεγκτές θα συμφωνήσουν με αυτά που γράφω οπότε ας μοιραστούμε τις εμπειρίες μας. Σε επόμενη αρθρογραφία θα επανέλθω με περιγραφές από φασιστικού τύπου συμπεριφορές Διοικήσεων σε μειοψηφούντες μετόχους ή άλλους stakeholders.
Τα Διοικητικά Συμβούλια είναι αυτά που καθορίζουν τη διακυβέρνηση των εταιρειών πάντοτε μέσα στα πλαίσια των νόμων και κανονισμών της εκάστοτε χώρας που δραστηριοποιούνται. Είναι υπεύθυνα για τη διαχείριση των κινδύνων που απορρέουν από τις δραστηριότητες της εταιρείας, ενώ κάθε τους ενέργεια θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από εντιμότητα και διαφάνεια προς τους μετόχους και τους ενδιαφερόμενους ή έχοντες νόμιμα συμφέροντα στην εταιρεία (stakeholders).
Οι κυριότερες αρμοδιότητες των Διοικητικών Συμβουλίων των εταιρειών έχουν ως εξής:
- Καθορισμός της επιχειρησιακής πολιτικής και στρατηγικής της εταιρείας,
- Πρόσληψη και έλεγχος των εκτελεστικών διευθυντικών στελεχών,
- Επισκόπηση της προόδου της εταιρείας σε σχέση με τους τεθέντες στόχους,
- Υπευθυνότητα προς τους μετόχους και ίση αντιμετώπιση τους.
- Εξασφάλιση της ορθής λειτουργίας των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου με σκοπό τη διασφάλιση της αποτελεσματικής διαχείρισης των κινδύνων που απορρέουν από τις δραστηριότητες της εταιρείας,
- Καθιέρωση επιτροπής ελέγχου η οποία θα απαρτίζεται αποκλειστικά από ανεξάρτητα και μη εκτελεστικά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου.
Σχετικά με τη δομή των Διοικητικών Συμβουλίων των εταιρειών, αυτά αποτελούνται από εκτελεστικά και μη εκτελεστικά μέλη. Στην Ελλάδα, ο ισχύον ν.3016/2002 δεν προβλέπει ανώτατο αριθμό εκτελεστικών ή μη εκτελεστικών μελών. Αντιθέτως προβλέπει τον ελάχιστο αριθμό των μη εκτελεστικών μελών στο 1/3 του συνόλου των μελών του Συμβουλίου και κατ’ ελάχιστο 2 ανεξάρτητα μη εκτελεστικά μέλη. Επιπλέον, ο νόμος δεν εξειδικεύει τα καθήκοντα των μελών παρά μόνο την ιδιότητα των μη εκτελεστικών, όπερ σημαίνει ότι είναι υποχρεωμένα να ασχολούνται με την προαγωγή όλων των εταιρικών ζητημάτων, υπονοώντας ότι η ανεξάρτητη κρίση τους θα μεταφέρεται σε όλα τα εταιρικά ζητήματα. Ο ανωτέρω νόμος κατά την γνώμη μου έχει αποτύχει παταγωδώς στην Ελλάδα, καθώς δεν εξασφαλίζει την ουσιαστική συμμόρφωση των εταιρειών με τις βέλτιστες πρακτικές εταιρικής διακυβέρνησης στην συντριπτική πλειοψηφία των εισηγμένων στο Χρηματιστήριο επιχειρήσεων. Το μόνο πράγμα που κατάφερε να πετύχει ήταν να βολευτούν κάποιοι σε θέσεις χωρίς να έχουν την διάθεση ή χωρίς να τους επιτρέπουν να προσφέρουν προκειμένου να αποκομίσουν τις αμοιβές για τις 'υπηρεσίες' τους.
Αναλυτικότερα στα καθήκοντα των εκτελεστικών μελών περιλαμβάνονται ενδεικτικά οι ακόλουθες αρμοδιότητες:
- Διοίκηση και διαχείριση των πόρων της εταιρείας στις επιμέρους δραστηριότητες και λειτουργίες,
- Συντονισμός της υλοποίησης του ετήσιου επιχειρησιακού σχεδίου,
- Λήψη των απαιτούμενων μέτρων και διάθεση των μέσων και πόρων για την υλοποίηση των τεθέντων στόχων,
- Σύνταξη, επεξεργασία, παρακολούθηση του ετήσιου προϋπολογισμού κ.λ.π.
Η αμοιβή των μελών των Δ.Σ. θα πρέπει να συνδέεται με την κερδοφορία και συνολική απόδοση της εταιρείας προκειμένου να δημιουργεί κίνητρα για περαιτέρω βελτίωση τους. Αποτελεί καλή πρακτική, η δημοσιοποίηση και αιτιολόγηση των αμοιβών τους όχι συνολικά, αλλά για κάθε ένα από τα μέλη του Δ.Σ. ξεχωριστά στο ετήσιο δελτίο της εταιρείας, ο δε έλεγχος τους από σχετική επιτροπή του Διοικητικού Συμβουλίου (Επιτροπή Αμοιβών και Παροχών) αποτελεί όνειρο θερινής νυκτός για τις περισσότερες επιχειρήσεις.
Τα 'ανεξάρτητα' και μη εκτελεστικά μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων επιτελούν πολύ σημαντικό ρόλο στη λειτουργία τους, καθώς η μη εξαρτημένη σχέση τους με τις δραστηριότητες και τις λειτουργίες της εταιρείας, προσφέρει μεγαλύτερη ανεξαρτησία και αντικειμενικότητα στη γνώμη τους και στις αποφάσεις τους. Συγκεκριμένα, τα 'ανεξάρτητα' και μη εκτελεστικά μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων συνεισφέρουν στα εξής:
- Διάθεση της τυχόν εξειδικευμένης ή ευρύτερης εμπειρίας τους στις συνεδριάσεις των Διοικητικών Συμβουλίων προκειμένου να χαραχθεί ορθά η στρατηγική της εταιρείας,
- Επισκόπηση της απόδοσης των διευθυντικών στελεχών και παρακολούθηση των πραγματικών σε σχέση με τα προϋπολογισθέντα αποτελέσματα,
- Εξασφάλιση ότι το Διοικητικό Συμβούλιο έχει εγκαθιδρύσει τα κατάλληλα συστήματα που θα προφυλάσσουν τα συμφέροντα της εταιρείας και ότι δεν θα υπάρχουν συγκρούσεις συμφερόντων των εκτελεστικών διευθυντικών στελεχών,
- Εξασφάλιση της παρουσίασης ορθών και κατάλληλων πληροφοριών προς την ολομέλεια του Διοικητικού Συμβουλίου,
- Ανάπτυξη του καταστατικού του Διοικητικού Συμβουλίου,
- Σύνταξη περιγραφών θέσεων εργασίας για τα εκτελεστικά διευθυντικά στελέχη, Διευθύνοντα Σύμβουλο και Πρόεδρο Διοικητικού Συμβουλίου,
- Εντοπισμό των απαιτούμενων προσόντων και χαρακτηριστικών για την κάλυψη διευθυντικής θέσης.
Οι αμοιβές των ανεξάρτητων και μη εκτελεστικών μελών του Διοικητικού Συμβουλίου δε θα πρέπει σε καμία περίπτωση να συνδέονται με την κερδοφορία της επιχείρησης. Το σύνολο των αμοιβών τους θα πρέπει να αναφέρεται χωριστά, αναλυτικά και αιτιολογημένα στο ετήσιο δελτίο της εταιρείας. Οι οποιεσδήποτε διαπραγματεύσεις των ανεξάρτητων και μη εκτελεστικών μελών του Διοικητικού Συμβουλίου με την επιχείρηση θα πρέπει να περιορίζονται αποκλειστικά και μόνο στη διαπραγμάτευση των αμοιβών τους.
Αποτελεί καλή πρακτική τα ανεξάρτητα και μη εκτελεστικά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου να μην εκλέγονται για πολλές θητείες προκειμένου να διαφυλάσσεται η ανεξαρτησία τους. Ο ν.3016/2002 αναφέρει υπό ποιες συνθήκες εξασφαλίζεται η ανεξαρτησία του ανεξάρτητου μη εκτελεστικού μέλους και συγκεκριμένα στις περιπτώσεις όπου το μη εκτελεστικό μέλος:
- Δεν είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου ή εκτελεστικό διευθυντικό στέλεχος συνδεδεμένης εταιρείας,
- Δε διατηρεί σχέση εξαρτημένης εργασίας ή έμμισθης εντολής με την εταιρεία,
- Δεν έχει συγγένεια μέχρι και δεύτερο βαθμό και δεν είναι σύζυγος εκτελεστικού μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου ή διευθυντικού στελέχους της εταιρείας ή συνδεδεμένης,
- Δεν έχει συγγένεια με μέτοχο που συγκεντρώνει την πλειοψηφία στη γενική συνέλευση της εταιρείας ή συνδεδεμένης,
- Δεν είναι σημαντικός προμηθευτής ή πελάτης της εταιρείας.
Όμως ποια είναι η πραγματικότητα? Τα ανεξάρτητα και μη εκτελεστικά μέλη των Δ.Σ. συνήθως είναι γνωστοί, κολλητοί ή φίλοι οι οποίοι ενώ πράγματι πληρούν τα τυπικά προσόντα, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πληρούν το βασικό προσόν της ανεξαρτησίας και αντικειμενικότητας. Στις περισσότερες δε περίπτώσεις συμμετέχουν σε πολλά Δ.Σ. γεγονός που δεν τους επιτρέπει καν να βρίσκουν χρόνο για να ασκούν επαρκώς τα καθήκοντα τους. Τι πρέπει να γίνει? Αυστηρότερος έλεγχος από τις εποπτικές αρχές και υποχρεωτική τήρηση συγκεκριμένων ελάχιστων τυπικών διαδικασιών για την στελέχωση τους.
Στην σύγχρονη Ελληνική επιχείρηση ο οικογενειάρχης - ιδιοκτήτης ή το κράτος - ιδιοκτήτης διαβάζοντας το ανωτέρω κείμενο το λιγότερο που θα κάνει θα είναι να γελάσει όπως έχει δείξει η πρακτική. Δυστυχώς στην χώρα μας όταν κάτι δεν επιβάλλεται ΔΕΝ υιοθετείται. Εδώ υπάρχουν τόσοι νόμοι οι οποίοι δεν εφαρμόζονται και αγνοούνται παντελώς από όλους (βλέπε νομοθεσία απαγόρευσης του καπνίσματος) την επαρκή στελέχωση των Δ.Σ. θα κοιτάξουμε? Εκείνο που πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας είναι ότι όλες οι εταιρείες που απέτυχαν ή πτώχευσαν είχαν Δ.Σ. τα μέλη των οποίων δεν απαλάσσονται από τις ευθύνες τους. Αναμένω τις Επώνυμες ή Ανώνυμες απόψεις σας από την επαγγελματική σας εμπειρία. Γνωρίζω ότι οι συνάδελφοι Εσωτερικοί Ελεγκτές θα συμφωνήσουν με αυτά που γράφω οπότε ας μοιραστούμε τις εμπειρίες μας. Σε επόμενη αρθρογραφία θα επανέλθω με περιγραφές από φασιστικού τύπου συμπεριφορές Διοικήσεων σε μειοψηφούντες μετόχους ή άλλους stakeholders.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
